Guri ez zaigu larregi idazlearen bizitza eta bere garaiko gizartearen gorabeheren kontua axola, lanaren beraren ederra baizik

Egungo egunean Kresalari egiten zaion kritika ezezkorra, batik bat Agirreren elaberriari darion ideologiagatik izan ohi da. Garai batez aipagarri eta aupagarri zena, egungo egunean deitoragarrl bihurtu zaio inori.

Bai lehenagoko eritzia eta bai egungokoa oker dira. Ideologia literatura lanaren zati bat, besterik ez da. Lan osoari begiratu behar zaio kritika egiterakoan.

Kontua ez da ea elaberriak egiantza duenik, arte duenentz baizik. Picassoren erretaulak ez dira askotan errealitatearen ispilu.

Iliadaren usteekin ez gatoz bat. Han agertzen diren jainkoak eta ohiturak ez ditugu gure gizarterako onartzen. Iliada literatura lan baliotsua dela esaten dugu halere.

Literatura lanetan ideiei bakarrik so egiteak oker handiak dakartza.

Entzun zer dioen William Handyk: 

Txomin Agirre idazle ondarrutarra

«a time when too many people who write about imaginative literature deal exclusively with the ideas the work under discussion represents. Certainly poems and novels can be philosophical, and of course the greatest of them very definitely express important ideas. But to isolate these, as if the work of art is merely a tract, is an error which too many teachers and critics commit today». (Handy, William J.: Modern Fiction. A Formalist Approach. Southern Illinois University Press, 1971. Preface, IX) 

Egungo egunean kritikari askoren hutsa omen da, idazlearen ideiak bildu eta horiek bakarrik kritikatzea. 

Zuzen dabil Floyd Watkins literatura lanean edukia eta moldea elkartu beharrak direla esatean.

«not form merely but meaning through form». (Watkins, Floyd C.: The Flesh and the World. Eliot, Hemingway, Faulkner. Vanderbilt University Press, Nashville, 1971, 25 or.) 

Kontuz ibili behar gara, geure ideologiak bultzaturik, inoren ideologia madarikatu gabe. Subjetibitateak ez du objetibitatearen gainean eskua hartu behar. Biok armonian eta adiskidetasunean heldu behar dira. 

«reading literature requires both a subject (the reader) and an object (the work), it is partly subjective — conditioned by the reader’s tastes, sympathies, interests — and it is also partly objective — determined by the work’s form». (Miller, Bruce E.: Teaching the Act of Literature, State University of New York at Buffalo, 1980, 23. or.) 

Egungo egunean kritikari askoren hutsa omen da, idazlearen ideiak bildu eta horiek bakarrik kritikatzea. 

Kritikari asko leizezulo handitan erori izan ohi da, arte eta egia gauza bera direla uste izan duelako. Artea fikziorik handienetan eta asmakizunik okerrenetan aurki Iiteke. Elaberrien kritika egitean ez gara «History of Ideas» egiten. Atsegin estetikoaren bila gabiltza. 

«les phrases dont se compose le discours littéraire n’ont pas de référent; elles se posent comme expressément fictionnelles, et la question de leur “vérite” est dépourvue de sens». (Ducrot, Oswald: Dictionnaire encyclopedique des sciences du language, Paris, Seuil, 1972, 333 or.) 

Gure kritika lanean, formalistek eta New Criticismek egiten zuen bezala, «intrinsic approach» hartuko dugu, ez «ostensive» edo «extrinsic» approach. Guri ez zaigu larregi idazlearen bizitza eta bere garaiko gizartearen gorabeheren kontua axola, lanaren beraren ederra baizik. 

Kritikaririk askitxok, ordea, eta irakurlerik gehiagok jaramon handiago egiten diote idazlearen bizitzari, haren lanari baino.

Reis-en hitzak: 

«el desprecio sistemático de las características estrictamente estéticas del texto literario, en beneficio de la explotación de pormenores, a veces anecdóticos, situados en la periferia del objeto de la crítica». (Reis, Carlos: Fundamentos y técnicas del análisis literario, Gredos, Madril, 1981, 23 or.)

Parthenon ikustean ez gaitu sobera Periklesen bizimoduak edo Peloponesoko guduak kezkatzen. Beethovenek Hirugarren Sinfonia Napoleoni dedikatu, gero Napoleon tiranotzat salatu eta eskaintza urratu zuelako ez dut uste atsegin estetikoa guttitzen edo handitzen zaigunik.

Bestaldetik Txomin Agirre bere garaiko semea dugula esan behar. Ez zuen hark ere bere itzalaren gainetik jauzi egin. 

Gotzon Garate

Euskal elaberrien kondaira III: Txomin Agirreren Kresala, Gero, 1991

Irudia: Un chien andalou filmaren fotograma